Kamica dróg moczowych i zakażenia układu moczowego (ZUM) to dwa problemy, które mogą się wzajemnie nasilać. Kamica nerkowa a zakażenia układu moczowego nie zawsze mają wspólną przyczynę, jednak obecność złogów w drogach moczowych może sprzyjać namnażaniu bakterii. Z drugiej natomiast strony niektóre drobnoustroje mogą uczestniczyć w powstawaniu określonego rodzaju kamieni. Dlatego u osoby, u której występują jednocześnie kamica moczowa i nawracające zakażenia dróg moczowych, ważna jest poszerzona diagnostyka i odpowiednia profilaktyka.
W jaki sposób kamica sprzyja zakażeniom układu moczowego?
Prawidłowy przepływ moczu jest jednym z naturalnych mechanizmów ochronnych układu moczowego. Mocz pomaga usuwać drobnoustroje z dróg moczowych, dlatego wszelkie sytuacje prowadzące do jego zalegania mogą zwiększać ryzyko infekcji. Jak wiadomo kamień w moczowodzie lub nerce może częściowo albo całkowicie utrudniać odpływ moczu. Pojawia się wówczas zastój, który stwarza bakteriom dobre warunki do namnażania. Co więcej, złóg może również uszkadzać nabłonek dróg moczowych, powodując miejscowy stan zapalny i ułatwiając przyleganie bakterii do ich powierzchni.
W takiej sytuacji samo zastosowanie antybiotyku na ZUM może nie rozwiązać przyczyny problemu. Zakażenie może utrzymywać się lub nawracać, dopóki nie zostanie przywrócony prawidłowy odpływ moczu. Właśnie dlatego nawracające ZUM powinny skłonić do szerszej diagnostyki urologicznej.
Czy zakażenie może powodować powstawanie kamieni?
Istnieje szczególny typ złogów określanych jako kamienie infekcyjne, najczęściej zawierające struwit. Ich powstawanie wiąże się z zakażeniami wywoływanymi przez bakterie produkujące enzym ureazę. Enzym ten rozkłada mocznik i prowadzi m.in. do zwiększenia pH moczu. W takich warunkach łatwiej dochodzi do wytrącania składników mineralnych i tworzenia złogów.
Warto jednak podkreślić, że nie każda kamica jest związana z zakażeniem. Najczęściej występują kamienie wapniowe, których powstawanie zależy przede wszystkim od czynników metabolicznych, diety, podaży płynów i innych indywidualnych predyspozycji. Zakażenie może natomiast dodatkowo zwiększać ryzyko komplikacji lub utrudniać leczenie kamicy.
Kamica i ZUM – jakie objawy powinny zaniepokoić?
Objawy kamicy mogą obejmować silny, często napadowy ból w okolicy lędźwiowej, promieniujący w kierunku pachwiny, a także nudności, wymioty oraz krwiomocz. Zakażenie układu moczowego może natomiast powodować pieczenie i ból podczas oddawania moczu, częstomocz, parcie na mocz, ból w podbrzuszu, a w przypadku zajęcia górnych dróg moczowych również gorączkę i dreszcze.
Szczególnie niebezpieczne jest połączenie gorączki, dreszczy i bólu w okolicy nerki u osoby z kamicą moczową. Może ono oznaczać zakażenie w warunkach utrudnionego odpływu moczu. Jest to sytuacja wymagająca pilnej oceny lekarskiej, ponieważ zakażenie przy zablokowanych drogach moczowych może szybko prowadzić do ciężkiego stanu ogólnego, w tym urosepsy.
Co można zrobić, aby ograniczyć ryzyko nawrotów ZUM i kamicy dróg moczowych?
Profilaktyka zależy od rodzaju kamicy i przyczyny zakażeń. Jednym z podstawowych elementów postępowania jest odpowiednia podaż płynów, o ile lekarz nie zalecił jej ograniczenia. Regularne przyjmowanie płynów sprzyja utrzymaniu odpowiedniej diurezy i ogranicza nadmierne zagęszczenie moczu. W przypadku kamicy obowiązują również odpowiednie zalecenia dietetyczne. Powinny one uwzględniać jednak skład złogu oraz wyniki diagnostyki metabolicznej.
W profilaktyce i postępowaniu wspomagającym można również uwzględnić tradycyjne roślinne produkty lecznicze. Przykład stanowi dostępny bez recepty lek Urosept. W jego skład wchodzą m.in. wyciągi z liści brzozy, korzenia pietruszki, naowocni fasoli, liści borówki brusznicy i ziela rumianku, a także cytryniany potasu i sodu. Bogata kompozycja składników wyróżnia się wielokierunkowym działaniem, m.in.:
- moczopędnym (liść brzozy, naowocnia fasoli),
- przeciwzapalnym (liść brzozy, ziele rumianku, liść borówki brusznicy),
- przeciwbakteryjnym (liść brzozy, liść borówki brusznicy),
- przeciwadhezyjnym (liść brzozy, liść borówki brusznicy),
- antyoksydacyjnym (korzeń pietruszki),
- rozkurczowym (ziele rumianku),
- alkalizującym mocz i hamującym powstawanie kamicy (cytrynian sodu i cytrynian potasu).
Urosept można stosować pomocniczo w zakażeniach układu moczowego oraz w kamicy dróg moczowych, szczególnie w połączeniu z odpowiednią podażą płynów.
Kamica dróg moczowych a zakażenia układu moczowego są ze sobą powiązane przede wszystkim poprzez zastój moczu, jego utrudniony odpływ oraz możliwość utrzymywania się bakterii w obrębie złogów. W niektórych przypadkach zależność działa również w drugą stronę – zakażenia wywołane przez bakterie wytwarzające ureazę mogą sprzyjać powstawaniu kamieni infekcyjnych. Dlatego też, jeżeli infekcje układu moczowego powtarzają się, szczególnie u osoby z rozpoznaną kamicą, warto szukać przyczyny nawrotów, a nie ograniczać się wyłącznie do leczenia kolejnego epizodu. Kamica i zakażenie wymagają niekiedy równoległego postępowania urologicznego i przeciwbakteryjnego, ważna jest również profilaktyka, w tym warto rozważyć stosowanie roślinnych produktów leczniczych o wielokierunkowym działaniu wspomagającym, jak np. Urosept.
Bibliografia:
1. Juszczak K., Dybowski B., Holecki M. i wsp.; Wytyczne Polskiego Towarzystwa Urologicznego, Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników oraz Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej dotyczące diagnostyki, terapii i postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach dolnych dróg moczowych; Lekarz POZ 2024;10(3):127–148.
2. Różański W.; Patogeneza kamicy moczowej. Część 1; Przegląd Urologiczny 2009;10(5):20–23.
3. Radziszewski P. i inni; Wytyczne zespołu wielodyscyplinarnego w zakresie stosowania leku Urosept w infekcjach układu moczowego i kamicy; Medical Guidelines; Kwiecień 2025; s: 1-16.